خانه ارزان شده یا گران؟ . . . . . .پاسخ به سوال طرح شده، نیازمند یک مقدمه و قدری توضیح می باشد:
نوسانات بهای مسکن یا به عبارتی ساده تر بالا رفتن و پایین آمدن قیمت خانه، همواره یکی از کانون های توجه جامعه می باشد. افرادی که به این تغییرات توجه میکنند و یا آن را پی گیری مینمانید، از دامنۀ خریداران و فروشندگانی که به طور معمول در بازار مسکن حضور دارند فراتر میرود. چه بسیار افرادی که به هیچ وجه تصمیم به فروش منزل خود ندارند یا ابداً در اندیشه خرید خانه نیستند ولی به این نوسانات اهمیت میدهند و در مورد آن به گفتگو و اظهار نظر می پردازند.
بطور نمونه در چند ماه اخیر در ونکوورر صحبت هایی در مورد ارزان شدن مسکن در جریان است. در گفتگوهای روزانه آنجا که صحبت به وضعیت بازار مسکن میرسد، طرفین در مورد ارزان شدن خانه صحبت میکنند و برای تایید گفته ها یا به قولی دانسته های خود دست به دامن نمونه ها و شواهدی در اطراف خود میشوند که تعداد آنها حتی از انگشتان یک دست هم فراتر نمیروند.
معمولا فروشندگان همواره سعی در اثبات سیر صعودی بهای مسکن و خریداران سعی در ارایه شواهدی بر خلاف آن را دارند. که البته این مساله به نظر طبیعی و بدیهی به نظر میرسد.
آنچه در این میان، صرفنظر از مسایل احساسی و روانی خریداران و فروشندگان نقش دارد، اهمیت تعریف ارزان شدن و گران شدن است که در نوشته زیر سعی میشود تا حد امکان به این مقوله پرداخته شود.
به طور معمول آنهایی که مرا می شناسند و با زمینه فعالیت من در بخش املاک و مسکن آشنا هستند، در گفتگوها و دیدارها سوالی را در همان جملات اولیه می پرسند که : اوضاع بازار مسکن چطور است؟ خانه ارزان شده یا گران؟
و البته پاسخ به این سوال بر خلاف تصور، بنا به دلایلی که در زیر اشاره خواهم کرد به هیچ وجه کوتاه و مختصر نمیتواند باشد.
برای نمونه، در سه چهار ماه اخیر بازار مسکن در ونکوور پس از پشت سر گذاشتن یک رونق نسبی کوتاه مدت در فصل بهار، به شدت راکد بوده است. ماه جولای گذشته طبق آمار منتشره از سوی انجمن مشاورین املاک ونکوور از نظر تعداد معاملات ثبت شده یکی از کم داد و ستد ترین ماهها در بین ماههای جولای در ده سال گذشته بوده.
ادامه این آمار در ماههای بعدی نیز به طور تقریبی از یک کاهش سی درصدی در تعداد معاملات انجام شده حکایت دارد. اما آنجه در یک سوی دیگر این آمار از نظر عموم دور می ماند متوسط قیمت خانه است. بسیاری کاهش تعداد معاملات انجام شده را با ارزان شدن یکسان می پندارند که چندان درست نیست، گرچه ممکن است رابطه ای بین این دو مقوله وحود داشته باشد ولی از عوامل متعدد دیگری نیز تاثیر می پذیرد.
طبق آخرین آمار اتحادیۀ مشاورین املاک ونکوور، در ماه سپتامبر امسال گرچه تعداد خانه های به فروش رسیده نسبت به مدت مشابه در سال قبل ۳۷ درصد کاهش داشته، ولی به علت کمتر شدن خانه های عرضه شده برای فروش و نیز پایین ماندن نرخ بهره برای وام مسکن، متوسط قیمت خانه در ونکوور بزرگ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵/۵ درصد اقزایش داشته که برخلاف تصورات عامه مبنی بر ارزان شدن قیمت خانه است.
اگر به این آمار از یک منظر دیگر نگاه بکنیم، شاید بتوان دلیلی برای درست بودن استدلال ارزان شدن بهای مسکن به دست آورد. در ماه آوریل ۲۰۱۰ متوسط بهای خانه در سطح ونکوور به بالاترین حد خود در تاریخ رسید. علت این امر در درجه اول تغییرات عمده در نحوه محاسبه تعیین صلاحیت متقاضیان وام مسکن بود که شرایط تصویب وام را به ضرر خریداران، محافظه کارانه میکرد. این عامل باعث هجوم خریداران به بازار مسکن شد که به طبع آن، بهای مسکن ناگهان افزایش یافت. خریداران سعی داشتند به هر نحوی شده تا قبل از ضرب الاجل تعیین شده تاییدیه وام بگیرند و خانه ای بخرند. دلیل دیگر وضع یک قانون جدید مالیاتی بود که با ادغام دو مالیات استانی و فدرال و یک کاسه کردن آنها، مالیات گروهی از کالاها از جمله خانه نوساز و دست اول که در گذشته ۵ درصد بود، به یکباره و با یک افزایش ناگهانی به ۱۲ درصد برسد. این افزایش مالیات بسیاری را روانه بازار خرید کرد تا پیش از اجرای این قانون نسبت به خرید مسکن اقدام کنند.
این دو عامل عمده، محرک اکثریت افرادی بود که قصد خرید خانه در نیمه دوم سال را داشتند و با دیدن شرایط، خرید خود را تسریع کردند و بالطبع باعث داغ شدن بازار در نیمه نخست سال و رکود و سردی آن در ماههای بعدی و نیمه دوم سال شدند.
آمار منتشره در پایان ماه سپتامبر امسال بیانگر این است که در این ماه متوسط بهای خانه در ونکوور نسبت به ماه آوریل همین سال ۷/۲ درصد کاهش پیدا کرده. این کاهش یکی از مواردی است که بعضا به آن به عنوان دلیلی برای ارزان شدن خانه استناد میکنند. اما نکته ای که از نظر پنهان مانده، افزایش قیمت ها در ماه سپتامبر نسبت به ماه قبل از آن یعنی آگوست است. گرچه این افزایش بسیار جزیی و تنها ۱/۰ درصد است، ولی نشانگر این است که روند نزولی قیمت ها متوقف شده و اگر هم رو به افزایش نباشد، ثابت خواهد ماند.
دیگر استدلال گروهی که باور به کاهش بهای خانه نه فقط در ونکوور، بلکه در سراسر کانادا و به خصوص شهرهای بزرگ مانند تورنتو دارند این است که هم اکنون متوسط بهای مسکن در سراسر کانادا بسیار بالاتر از متوسط و شاخص های جهانی است. بنا به تحلیل های این عده بهای فعلی مسکن با درآمد ها نیز سازگار نیست و این عدم همخوانی عاملی خواهد شد که قیمت ها در ماههای آینده تا مرز ۲۰ درصد سقوط کند و یا به قولی واقعی شود. به باور این عده حباب مسکن در کانادا بزودی خواهد ترکید و شاهد کاهشی چشمگیر در این زمینه خواهیم بود. البته در رد این نظریه نیز بانکهای بزرگ کانادا مانند رویال بانک با انتشار گزارشات و تحلیل هایی با مقایسه سطح در آمد ها و متوسط بهای مسکن در حال حاضر و چندین سال گذشته، بر این باورند که این دو شاخص هنوز هم با هم تناسب دارند و دلیلی بر ارزان شدن ناگهانی مسکن در دست نیست.
در کنار این گروه که با آمار و استدلال کاهش بهای مسکن را پیش بینی میکنند، افرادی هستند که در گفتگوهای روزمره اعتقاد دارند بهای مسکن همین حالا هم ۱۰ درصد ارزان شده است. البته استدلال این گروه بیشتر بر مبنای شنیده های دوستان و با درنظر گرفتن فقط بخش بسیار کوچکی از داده های آماری است. این عده در اثبات نظریه خود مبنی بر کاهش قیمت ها، به آپارتمانهای نوسازی اشاره میکنند که خریداران در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ پیش خرید کرده اند و هم اینک مشابه همان واحد ها در همان مجتمع با بهایی بسیار کمتر توسط سازنده برای فروش عرضه شده اند. البته این اتفاق در بازار آپارتمان ونکوور رخ داده و آپارتمانی را که فردی ۲ سال پیش به بهای مثلا ۵۰۰ هزار دلار خریداری کرده، امروز تا ۲۰ درصد کمتر توسط همان سازنده عرضه میشود. این رخداد به واسطه ساخت بیش از حد نیاز و اشباع شدن بازار آپارتمان در ونکوور است. من حدود یک سال و نیم قبل در گزارشی خواندم که بازار آپارتمان ونکوور بزرگ به حد فوق اشباع رسیده و سازندگان شاید تا ۵ سال دیگر هم نسبت به ساخت پروژه های جدید اقدام نکنند تا واحدهای عرضه شده جذب بازار مصرف شود. در پایان این بخش، ذکر این نکته لازم است که گرچه در مورد آپارتمان در برخی مناطق با چنین کاهشی روبرو هستیم، ولی باز هم شاخص ها و داده های آماری بیانگر این است که قیمت ها هم اکنون از مرز قبل از رکود جهانی در سال ۲۰۰۸ هم بالاتر هستند و این بیانگر این است که بهای خانه هایی که زمین دارند بالاتر رفته. این امر نه فقط در ونکوور، که در تورنتو هم طبیعی است و همواره افزایش بهای خانه های مستقل بسیار بیشتر از آپارتمان بوده. در حقیفت زمین است که گرانتر میشود نه خود ساختمان.
و حالا بد نیست استدلال گزوهی را که معتقد به عدم کاهش قیمت مسکن هستند را نیز بیان کنم. به نظر این عده، شهر ونکوور به تدریج به مکانی جذاب برای مهاجران از سرتاسر دنیا تبدیل شده است. سالانه ۴۰۰۰۰ مهاجر جدید به این شهر وارد میشوند که حدود ۴۰ درصد آنها از طریق سرمایه گذاری به کانادا آمده اند. این گروه با خود نیاز دایمی و هر ساله به مسکن را همراه می آورند. علاوه بر آن، سرمایه گذاران با تزریق و انتقال حجم انبوه سرمایه، بازار مسکن در ونکوور را سرپا نگه میدارند.
علاوه بر ورود مهاجرین تازه، رشد طبیعی جمعیت شهر نیز نیاز به مسکن را تشدید میکند. در کنار این عوامل، از سرتاسر خاک بریتیش کلمبیا، حدود ۴ درصد آن قابل سکونت و شهر سازی است. این عامل کمبود زمین و محدودیت جا در کنار قوانین سختگیرانه زیست محیطی از دیدگاه گروه اخیر، از سقوط ناگهانی بهای مسکن جلوگیری میکنند.
البته همگان می پذیرند که رشد ناگهانی بهای مسکن در ونکوور که بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ رخ داد و باعث دو یا چند برابر شدن بهای مسکن در برخی مناطق شد، متوقف شده و طی ۵ سال آینده بازار شاهد افزایشی ملایم و همگام با نرخ تورم در بخش مسکن خواهد بود. برخی پیش بینی ها این رشد را سالانه ۲ تا ۳ درصد و طی ۵ سال آینده حدود ۱۵ درصد میدانند. صد البته این ثبات و قرار در بازار هم برای مصرف کنندگان و هم برای فروشندگان و سازندگان مسکن لازم و ضروری است تا بتوانند محاسبات سود و زیان خود را با دقت بیشتری انجام دهند.
خلاصه کلام این است که در مورد ارزان شدن بهای خانه در ونکوور، آنگونه که برخی می پندارند، چنین رویدادی هنوز اتفاق نیفتاده و اثبات آن، آمار ماهانه و شاخص های بهای مسکن است که جنین چیزی را نشان نمیدهند. در مورد اینکه خانه بزودی ارزان خواهد شد نیز دلایل محکمی در دست نیست. گرچه همین باور عمومی و انتظار بازار برای کاهش قیمت ممکن است در برخی موارد و مناطق موثر باشد، ولی در تصویر بزرگتر، با توجه به کم شدن تمایل فروشندگان به عرضه خانه خود برای فروش و نیز پایین ماندن نرخ بهره بانکی، قمیت ها را کم و بیش در حد ثابتی نگه خواهد داشت.
اشاره ای گذرا به گزارشی از شرکت وام و مسکن کانادا CMHC نیز ضروری به نظر میرسد که رشد بهای مسکن در سال ۲۰۱۱ را معادل ۳ درصد پیش بینی میکند.
من سعی کردم در این مطلب بطور فشرده و خلاصه وضعیت فعلی بازار مسکن و چشم انداز آن را ترسیم کنم. چنانچه با خواندن این نوشته سوالاتی برای شما مطرح شده است، با کمال میل آماده پاسخگویی به آنها می باشم.
حال مجدداً به همان سوال ابتدای این مطلب بر میگردم:
خانه ارزان شده یا گران؟ . . .
پاسخ این است نسبت به چه زمانی؟ و در کدام مناطق؟ متوسط قیمت نسبت به یک سال قبل بالاتر رفته. نسبت به ۴ ماه پیش کاهش پیدا کرده ولی نسبت به ماه قبل افزایش داشته. به نظر میرسد بازار به یک تعادل نسبی رسیده و تغییر ناگهانی و چشمگیری نه در جهت افزایش و نه در جهت کاهش، انتظار نمیرود.
آمار ماه اکتبر که تا یک هفته دیگر عرضه خواهد شد روشنگر مسایل مهمی از جمله چشم انداز بازار مسکن خواهد بود زیرا بطور سنتی در این ماه سازندگان وارد بازار خرید برای پروژه های سال آینده خود میشوند. ضمن آنکه با خاتمه تابستان، رکود فصلی نیز به پایان میرسد و خریداران بیشتری وارد بازار میشوند.
من در مطالب بعدی ضمن ارایه آمار ماه اکتبر، شما را در جریان تغیررات و سمت و سوی نمودار بازار مسکن خواهم گذاشت.
موفق باشید